09.

09.

JÓLIN ÞÁ OG NÚ

Ég man öll yndislegu barnajólin eins og þau hafi verið í gær. Ég hef alltaf verið, og verð sennilega alltaf, snarklikkað jólabarn. Ég man hvernig aðventan var tími tilhlökkunar og gleði, þar sem fjölskyldan þeyttist milli jólaboða, smákökubaksturs og samverustunda með fjölskyldunni. Ég man hvað ég beið alltaf með eftirvæntingu eftir föndurstundunum með langömmu, hvernig hún dróg fram alla föndurkassana stútfulla af gersemum og glingri. Við gerðum litlar jólafígúrur úr pípuhreinsurum og klæddum þær í feltkjóla. Við máluðum snjókarla á fallegar öskjur, skreyttum hliðarnar með úrklippum af jólasveinum og Jesúbarni í jötu. Við máluðum gamaldags jólatré með fallega grænum lit og hengdum fallegar stjörnur á það. Ég man svo vel eftir þessum gæðastundum, sem með árunum urði æ færri. Stundum vildi ég óska að ég gæti farið til baka og endurlifað þessa daga, sitjandi við eldhúsborðið með glansandi plastdúknum og hámandi í mig perubrjóstsykur, á meðan langamma kenndi mér að nota límbyssu og sagði mér að mála yfir alla “helgidagana”. Ég leit alltaf, og lít ennþá, svo upp til langömmu. Hún er af gömlu kynslóðinni, man eftir hernáminu og bröggunum úti á eyrinni og hún segir svo skemmtilegar sögur af Íslandi á tímum torfkofa og einfaldara lífs.
Ég man að ég fór líka alltaf til ömmu og bakaði smákökur. Í mörg ár bannaði ég hinum barnabörnunum að koma með því mér fannst þau öll vera svo mikil smábörn og ég vildi fá að vera ein með ömmu og baka amerískar súkkulaðibitakökur. Ég man eftir dúnmjúkum hvítum snjóflyksunum sem bægðust í vindinum fyrir utan gluggann sem var skreyttur með jólagardínum og hangandi stjörnum. Ég man ennþá eftir sætri súkkulaði og hafralyktinni sem magnaðist í eldhúsinu á meðan kökurnar risu eins og stórhýsi inn í ofninum. Ég man þegar ég reyndi svo sjálf á mínum fullorðinsárum að baka þessar sömu kökur hversu illa það gekk og hvernig þær smökkuðust alls ekki eins og þegar amma gerir þær með mér, þó ég hafi fylgt upprskriftinni upp á staf. Ég ímynda mér að það sé vegna þess hversu lagin amma er að baka og hversu mikilli alúð hún hnoðar í hverja smáköku.
Ég man eftir því hversu langan tíma það tók mig að skreyta herbergið mitt sem barn. Ég man að ég þurfti alltaf að hafa ákveðna seremóníu við það, því leikurinn fólst í því að skrautið vaknaði til lífs eftir árslangan dvala, svona líkt og gerist í Leikfangasögu, og nú væru jólin á næsta leyti og hver færi að verða síðastur að finna sinn stað í herberginu. Þar var einn engill bæjarstjóri í Jólabænum og stóð hún efst á snævi þöktu fjallinu, sem var ekkert annað en sængin mín kuðluð upp í horninu á rúminu, og skipaði skrautmununum fyrir. Ég man hvernig hver og einn einasti skrautmunur átti sinn einstaka stað í herberginu ár eftir ár og það er ótrúlegt hvernig á gamalsaldri þegar ég tek upp skrautið fjarri norðlenskum heimkynnum mínum og barnaherberginu, að ég get rifjað upp nákvæmlega hvar skrautið stóð vanalega og hver persónuleiki þess og tilgangur var í þessum ímyndaða Jólabæ. Ég man að það sögðu allir við mig þegar ég var barn að ég væri með svo fjörugt ímyndunarafl en ég hélt nú bara að allir krakkar væru svona, ég meina velti því engin fyrir sér hvernig það væri ef dauðir hlutir öðluðust líf?
Mamma hefur alltaf verið álíka mikið jólabarn og ég, ætli það sé ekki frá henni sem ég fæ þessa þráhyggju fyrir hátíð ljóss og friðar. Ég man þegar ég var barn og jólasveinarnir gerðu sér enn leið heim til okkar systranna, hvernig tilhlökkunin ætlaði að æra mann hvert einasta kvöld og morgun þegar maður kíkti í skóinn og sá súkkulaðistykki, nýtt púsluspil eða mandarínu. Ég man að ég fékk einu sinni kartöflu í skóinn en þá höfðum við Stefanía vinkona mín ákveðið að rölta niður að verslunarmiðstöðinni, gegnum umferðaröngþveiti og fyrir tíma farsímanna, til að kaupa okkur límmiða sem áttu að fara í keðjubréf sem okkur barst. Við létum hvorki kóng né prest vita af þessari svaðilför okkar og höfum verið litlu eldri en sjö, átta ára þegar við örkuðum rakleiðis niður hlíðarnar og hófum margra klukkutíma ævintýraför sem endaði ekki betur en svo en lögreglunni hafði verið gert viðvart. Okkur skolaði svona svo á land, ef svo má að orði komast, þegar við vorum orðnar þreyttar, heima hjá ömmu Stefaníu hinum megin í bænum. Hún skildi ekkert í því hvað litlir ævintýragarpar voru að bardúsa langt frá heimkynnum sínum en gaf þreyttum ferðalöngunum smákökur og gos. Ég man að við vorum síðan sóttar af foreldrum mínum við lítið fagnaðarerindi og voru þetta nú ekki alveg þær hetjulegu kveðjur sem ég bjóst við eftir að hafa verið svo sjálfstæð og séð! Ég man að það kvöldið setti Þvörusleikir eina myndarlega kartöflu í skóinn hjá mér og þegar ég vaknaði var ég heltekin af skömm. Ég man að ég reyni að ljúga að mömmu hvað í skóinn hafði verið sett, en mæður vita meira en maður gerir sér grein fyrir og ég er viss um að hún og Þvörusleikir höfðu eitthvað rætt saman um þessa ævintýraför mína að verslunarmiðstöðinni.
Ég man eftir dagatalinu sem hékk á ganginum, þessu sem langamma saumaði. Langamma er svo flink í höndunum, hugsaði ég gjarnan þegar ég starði yfir dagatalið meðan mamma raðaði litlum pökkum á krókana. Þetta var einn stór renningur en á hann hafði verið máluð mynd af Grýlu og jólasveini í sleðaferð. Á renningnum héngu síðan nákvlæmlega tuttugu ogn fjórir krókar sem mamma hnýtti litla pakka í, svo ekki nóg með það að jólasveinarnir þréttan heimsóttu okkur systurnar fengum við líka litla pakka í dagatalinu út allan desember. Ég man þegar ég eldist og áttaði mig á þessu þrekvirki móður minnar að ég hugsaði að hún bara hlyti að vera besta mamma í heimi og svona móðir skyldi ég börnunum mínum vera.
Ég man tilhlökkunina hvert aðfangadagskvöld, þegar allir pakkar höfðu verið keyrðir út og fjölskyldan hafði skrúbbað sig í baði hátt og lágt og sætur hamborgarhryggsilmurinn þræddi hvern krók og kima heimilisins. Þá voru jólin sannarlega komin, með hátíðarveislu á borðinu og þegar pabbi kveikti á útvarpinu og klukkurnar tóku að klingja var öllum óskað gleðilegra jóla.

Gleðileg jól kæru lesendur og farsæld á komandi ári. Megi jólahátíðin ykkar vera stútfull af gleði, hamingju og hlýju.